على زمانى قمشه اى

88

هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي )

فلك‌هاى ماه : در مدل ياد شده براي بيان حركت ماه ، چهار فلك ترسيم كرده‌اند : 1 - فلك جوزهر ( جوزهر به معناى - گوزبه - گردكان است ، وبه معناى گودال زهر همه گفته شده وبه معناى جوزگره ، « جوز » معرب « گوز » وگردو است كه محل تلاقى وتقاطع آن با فلك ديگر چيزى شبيه به گره تصور مىشود . جوزهر را « عقده » نيز مىگويند وچون كوكب از عقده بگذرد وبه جانب شمال رود آن را « عقدة الرأس » ومقابل آن را « عقدة ذنب » تعبير آوردند ، ودر بحث كسوف وخسوف خواهد آمد كه ماه يا خورشيد در عقده رأس يا عقده ذنب گرفته ( منخسف ، منكسف ) خواهند شد . 2 - فلك مايل ، منطقه اين فلك از سطح منطقه البروج مايل وبا حامل در يك سطح است . 3 - فلك حامل ، وحركت آن گرد مركز زمين متشابه است چنان كه حركت مايل نيز گرد زمين يكنواخت است . 4 - تدوير ، فلك جزئي وكوچكى است كه به زمين ، محيط نيست وحركت آن گرد مركز خودش يكنواخت است وكوكب را گرد مركز خودش حركت مىدهد ، به تعبير ديگر كوكب يك نوع گردش فنرى دارد واين غير از گردش مدارى است . بنابراين : بر پايهء زيج الغ بيك : 1 - بعد مركز حامل از مركز زمين 10 درجه و 23 دقيقه شعاعى است . 2 - حركت مايل قمر در شبانه‌روزى 11 درجه و 9 دقيقه و 7 ثانيه و 43 ثالثه است . 3 - حركت تدويرى آن هر شبانه‌روزى 13 درجه و 3 دقيقه و 53 ثانيه